کابل (پژواک، ۵ کب ۹۹): په افغانستان کې د ملګرو ملتونو دفتر یوناما وايي چې په قطر کې د بین الافغاني خبرو له پيلېدو وروسته د ملکي وګړو په مرګ ژوبله کې زیاتوالی راغلی او په تېر یوه کال کې تر اتو زرو ډېرو ملکي وګړو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.
یوناما نن (د کب ۵مه) د ملکي تلفاتو خپل کلنی راپور خپور کړی چې په کې د ۲۰۲۰ زېږدیز کال په وروستۍ ربعه کې د ملکي تلفاتو ډېرېدو خبر ورکړل شوی دی.
په راپور کې راغلي چې په ۲۰۲۰ کال کې د تاوتریخوالي په پېښو کې ۸۸۲۰ ملکیانو ته مرګ ژوبله اوښتې چې له ډلې یې ۳۰۳۵ وژل شوي او ۵۷۸۵ نور ټپیان شوی دي.
راپور وايي، که څه هم نسبت ۲۰۱۹ کال ته په ۲۰۲۰ کې د ملکي تلفاتو کچه ۱۵ سلنه ټيټه شوې، خو سرچینې زیاته کړې چې د یاد کال په وروستۍ ربعه کې د تاوتریخوالي زیاتېدو ملکي مرګ ژوبله زیاته کړې ده.
د ۲۰۲۰ کال په وروستي ربعه؛ یعنې په سپټمبر میاشت کې بین الافغاني مذاکرات پيل شول.
خو یوناما وايي، په دې موده کې د هدفي بریدونو او ماین چاودنو له امله ملکي تلفات په سلو کې ۴۵ ډېر شوي دي.
په راپور کې زیاته شوې: "د سولې خبرو چې د افغانستان اسلامي جمهوریت او د طالبانو پلاوو ترمنځ د سپټمبر په ۱۲مه په دوحه کې پیل شوې او د تاوتریخوالي کچې ښه شاخص دی، ملکي وګړو ته د زیان اوښتو کچه راټیټېدو باندې کوم اغېز ونه کړ، بلکې مرګ ژوبله نوره هم ورسره ډېره شوه. "
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي دفتر یوناما ویلي چې د ۲۰۲۰ کال په وروستیو کې خبریالان، مدني فعالان، بشري فعالان او د امنیتي سرتېرو کورنیو غړي په هدفي بریدونو کې په نښه شوي دي.
یاد بنسټ روانه میاشت هم په خپل یوه راپور کې وویل چې د سولې بین الافغاني خبرو له پیله بیا تر دا مهاله شپږ خبریالان او پنځه د بشري حقونو فعالان په هدفي بریدونو کې وژل شوي دي.
یوناما د تېر کال ملکي تلفاتو د ۴۶ سلنې مسوولیت پر وسله والو طالبانو، د ۸ سلنې پر داعش ډلې او د ۲۲ سلنې مسوولیت پر افغان ځواکونو اچولی دی.
سرچینې زیاته کړې چې په ۲۰۲۰ کال کې ۱۸۸۵ ملکي وګړي د طالبانو په بریدونو کې وژل شوي او ۳۵۷۴ نور ټپيان شوي دي. همدارنګه ۸۴۱ کسان د حکومت پلوه ځواکونو په بریدونو کې وژل شوي او ۱۳۹۰ نور ټپيان شوي دي.
په راپور کې ویل شوي چې ملکي مرګ ژوبلې ته په کتو افغانستان لا هم د ملکي وګړو لپاره د مرګونو هېوادونو له ډله کې دی.
یوناما د ملکي وګړو خوندیتوب ته په اشاره د جګړې پر ښکېلو اړخونو غږ کړی چې د ملکي وګړو ژوند خوندیتوب ته پاملرنه وکړي.
افغان حکومت تر دې مهاله د یاد راپور په اړه څه نه دي ویلي، خو وسله والو طالبانو دغه راپور رد کړی دی.
افغان حکومت د امریکا متحده ایالتونو، ناټو او نورو کورنیو او نړیوالو بنسټونو هم په دغه هېواد کې د تاوتریخوالي پر کمېدو ټينګار کړی.
اسلامي امارت دغه راپور رد کړی او په یوه خپره شوې اعلامیه کې ویلي:«متأسفانه دا راپور یوځل بیا هم په سلیقوي ډول په هیواد کې د روانو ملکي مرګ ژوبلو اصلي عاملین پټوي او د پيښو د اکثریت مسئولیت د اسلامي امارت مجاهدینو ته منسوبوي. په راپور کې یادونه شوې چې په تیر یوه کال کې د ملکي مرګ ژوبلې ۴۵٪ سلنه د اسلامي امارت پورې اړه لري، ایله ۲۲٪ سلنه يې د کابل ادارې عسکرو ته راجع شوې او بهرني ځواکونه چې په هیواد کې د ګڼو ملکي تلفاتو عاملان وو بالکل بري اعلان شوي دي.»
په دغه اعلامیه کې راغلي اسلامي امارت د ملکي تلفاتو د مخنیوي لپاره ځانګړی کمیسیون لري، چې د اسلامي امارت په صفوفو کې د ملکي مرګ ژوبلې د مخینوي، که تلفات پيښ شي، د قضيو د څيړلو او د عاملینو د مجازات کولو دنده لري او په خورا ښه ډول يې خپله وظیفه پرمخ بیولې ده.
اسلامي امارت په دغه اعلامیه کې له یوناما څخه غوښتنه کړې چې د ملکي تلفاتو د اصلي عاملینو په افشا کولو سره د یادو مرګ ژوبلو دقیقه څیړنه وکړي او له دغې کاملا بشري موضوع څخه سیاسي استفاده ونه کړي.
