د ټرمپ اداره ښایي دوشنبه له ۱۵۰ ډېر افغانان پاکستان ته ولېږي؛ دې اقدام اندېښنې راپارولې دي

کابل (پژواک)ـ د کډوالو د ملاتړ یوه امریکایي اداره وایي، د ولسمشر ډونالډ ټرمپ اداره چمتووالی نیسي چې د نومبر په دویمه له ۱۵۰ ډېر افغانان په یوه چارټر الوتکه کې پاکستان ته ولېږدوي؛ خو د کډوالو د حقونو مدافعان اندېښنه لري چې پاکستان ښایي دغه کسان بېرته افغانستان ته واستوي.

د کډوالو د ملاتړ سازمان «Global Refuge» د اکتوبر په ۳۰مه په یوه اعلامیه کې ویلي چې د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو ادارې (ICE) په وروستیو ورځو کې د امریکا له بېلابېلو توقیف‌ځایونو څخه افغان بندیان د لویزیانا ایالت یوه مرکز ته انتقال کړي او تمه ده چې یوه چارټر الوتکه د نومبر په دویمه پاکستان ته روانه شي.

دغه سازمان، چې د کډوالو او مهاجرینو د ملاتړ په برخه کې فعالیت کوي، د راپورونو پر بنسټ وایي چې په الوتکه کې ښایي له ۱۵۰ ډېر افغانان پاکستان ته ولېږدول شي.

تر دې مخکې NBC News د یوه لوړپوړي امریکایي چارواکي، د کډوالو د حقونو د فعالانو او د نیول شویو کسانو د کورنیو له قوله راپور ورکړی و چې د ټرمپ اداره پاکستان ته د لسګونو افغان کډوالو او پناه‌غوښتونکو د ایستلو لپاره چمتووالی نیسي.

د «AfghanEvac» په نوم د افغانانو د ملاتړ بنسټ مشر شان وان‌ډایور NBC News ته ویلي، په وروستیو ورځو کې لږ تر لږه ۸۰ افغانان د امریکا له ۳۴ بېلابېلو ICE مرکزونو څخه لویزیانا ته انتقال شوي چې د هغه په وینا، ۱۹ تنه یې حقوقي استازي نه لري.

خو تر اوسه د امریکا حکومت په رسمي ډول نه دي ویلي چې په احتمالي الوتنه کې به دقیقاً څو کسان پاکستان ته استول کېږي.

د کډوالو نړیوال ملاتړ بنسټ: پاکستان به یې افغانستان ته واستوي

د کډوالو نړیوال ملاتړ بنسټ (Global Refuge) په خپله اعلامیه کې اندېښنه ښودلې چې پاکستان ته د دغو افغانانو استول به په عملي ډول افغانستان ته د هغوی د ستنولو معنا ولري.

دغه سازمان د نیویارک ټایمز د راپور په حواله ویلي، درې امریکایي چارواکو ویلي چې پاکستان ته له رسېدو وروسته ښایي دغه کسان له پولې واړول شي او افغانستان ته واستول شي.

د کډوالو نړیوال ملاتړ بنسټ (Global Refuge) مشره او اجرائیوي رییسه کرېش اومارا ویګناراجه وایي، پنځه کاله مخکې نړۍ هغه افغانان ولیدل چې له افغانستانه د وتلو هڅه یې کوله، خو اوس د امریکا حکومت د ځینو افغانانو د بېرته استولو لپاره چمتووالی نیسي.

نوموړې ویلي، د ځینو هغو کسانو کورنیو چې اوس له ایستلو سره مخ دي، له امریکایي پوځیانو سره د افغانستان د شل کلنې جګړې پر مهال همکاري کړې ده.

ولې پاکستان؟

تر اوسه څرګنده نه ده چې د امریکا او پاکستان ترمنځ د دغو افغانانو د منلو په اړه کومه رسمي هوکړه شوې که نه.

NBC News د یوه لوړپوړي امریکایي چارواکي له قوله ویلي چې د پاکستان د حکومت له خبرتیا او اجازې پرته د امریکا چارټر الوتکه په دغه هېواد کې نه شي کېناستلی.

خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت او په واشنګټن کې د دغه هېواد سفارت د موضوع په اړه تر اوسه عامه څرګندونې نه دي کړې.

د امریکا د کورني امنیت وزارت هم د احتمالي الوتنې له تایید څخه ډډه کړې او ویلي یې دي چې د «عملیاتي امنیت» له امله د ایستلو د عملیاتو په اړه معلومات نه شي تاییدولی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت هم ویلي چې په دې اړه د اعلان لپاره څه نه لري.

څوک له ایستلو سره مخ دي؟

د NBC News د راپور له مخې، په احتمالي الوتنه کې ښایي بېلابېل حقوقي وضعیت لرونکي افغانان شامل وي.

په دغو کسانو کې هغه افغانان شاملېدای شي چې د ایستلو وروستی حکم ورته صادر شوی، د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه یې رد شوي یا د لنډمهالي خوندي وضعیت (TPS) په ګډون یې د امریکا د پاتې کېدو موقتي حقوقي خوندیتوب پای ته رسېدلی وي.

د افغان کډوالو د حقونو فعالان وایي، ځینې هغه کسان چې اوس د ایستلو له خطر سره مخ دي، له مکسیکو څخه امریکا ته تر ننوتلو وروسته یې د پناه غوښتنه کړې او د ځینو قضیې لا هم په حقوقي بهیر کې دي.

د راپورونو له مخې، په دغو کسانو کې د هغو افغانانو د کورنیو غړي هم شامل دي چې د امریکا د شل کلن پوځي حضور پر مهال یې له امریکایي ځواکونو سره کار کړی و.

«موږ به یوازې ناست وو او ژړل مو»

شارلټ، چې د امریکا تبعه ده او افغان مېړه یې د ۲۰۲۵ کال له لومړیو راهیسې د کډوالۍ ادارې په توقیف کې دی، وایي مېړه یې روانه میاشت له پنسلوانیا څخه لویزیانا ته انتقال شوی او ورته ویل شوي چې د نومبر په لومړیو کې به وایستل شي.

هغې د خپل بشپړ نوم له ښودلو ډډه کړې، ځکه اندېښنه لري چې مېړه یې “ښایي د طالبانو له خوا په نښه شي.”

دا په داسې حال کې ده چې د اسلامي امارت چارواکو تر دې مخکې له هغو افغانانو هم غوښتي چې خپل هېواد ته راستانه شي چې له امریکا سره یې شل کاله کار کړی. چارواکو ویلي عمومي عفوه اعلان شوې او هېڅوک به راستنیدونکو کسانو ته زیان ورته ونه رسوي.

شارلټ وایي، د مېړه د پناه غوښتنې قضیه یې له نهو کلونو راهیسې تر څېړنې لاندې ده.

هغې ویلي، د مېړه له نیول کېدو وروسته یې په ایلینوی کې خپل کور وپلوره او له خپل زوی سره مریلینډ ته کډه شوه، څو وکولای شي په پنسلوانیا کې له خپل مېړه سره لیدنه وکړي.

د هغې په وینا، د شاوخوا ۲۰ میاشتو په موده کې چې له خپل شپږ کلن زوی سره یې د هغه لیدو ته تګ کاوه، دوی تل د ښیښې له دېوال څخه جلا ساتل کېدل.

شارلټ وایي: «هغوی حتی یو ځل هم اجازه ورنه کړه چې خپل زوی په غېږ کې ونیسي. هر ځل به یوازې ناست وو او ژړل مو.»

اوس چې مېړه یې له دوی څخه څه باندې ۱۲۰۰ میله لرې لویزیانا ته انتقال شوی، وایي حتی د لیدنې او مخه‌ښې فرصت هم نه لري.

د دې احتمال چې مېړه یې پاکستان یا افغانستان ته واستول شي، د کورنۍ اندېښنه نوره هم زیاته کړې ده. د هغې په وینا، مېړه یې له ۲۰۱۶ کال راهیسې افغانستان ته نه دی تللی.

هغې وویل: «زه سخت وېرېږم چې هغه به خوندي نه وي، یا به زنداني شي او زه به هېڅ هم ونه شم کړای.»

شارلټ وایي، د دوی شپږ کلن زوی هم د پلار د وضعیت له امله سخت اغېزمن شوی دی.

د کډوالو نړیوال ملاتړ بنسټ له کانګرسه د مداخلې غوښتنه کړې

د کډوالو نړیوال ملاتړ بنسټ (Global Refuge) له کانګرسه غوښتي چې د احتمالي الوتنې له ترسره کېدو مخکې مداخله وکړي.

دغه سازمان غواړي کانګرس له حکومت څخه وغواړي چې له پاکستان یا د افغانستان له اوسنیو چارواکو سره د افغانانو د ایستلو په اړه د هر ډول هوکړې جزییات روښانه کړي.

دغه راز یې غوښتنه کړې چې د امریکا د کورني امنیت وزارت باید ډاډ ورکړي چې په استول کېدونکو کسانو کې داسې څوک نشته چې محکمې یې افغانستان ته پر استولو بندیز لګولی وي او یا یې حقوقي قضیه لا تر څېړنې لاندې وي.

Global Refuge له کانګرسه د هغو تړونونو او تګلارو د پراخې څارنې غوښتنه هم کړې چې له مخې یې امریکا کسان درېیمو هېوادونو ته استوي.

دغه سازمان همدارنګه غواړي چې د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدمتونو اداره (USCIS) د افغانانو د خوندیتوب او قانوني اقامت اړوند غوښتنلیکونو بشپړ پروسس بېرته پیل کړي.

«که دا الوتنه ترسره شي، ښایي وروستۍ نه وي»

د کډوالو نړیوال ملاتړ بنسټ (Global Refuge) خبرداری ورکړی چې که دغه الوتنه له حقوقي یا سیاسي ننګونې پرته ترسره شي، ممکن د ورته نورو الوتنو لپاره لاره هواره کړي.

ویګناراجه ویلي، راتلونکې څو ورځې به وښيي چې د امریکا د افغانانو د ایستلو دغه اقدام به یوازې یوه پېښه پاتې شي او که به په یوې پراخې تګلارې بدل شي.

دغه سازمان وایي، د امریکا حکومت تر اوسه دغه پلان په رسمي ډول نه دی اعلان کړی.

پاکستان کې د افغانانو د ایستلو پراخ بهیر

د افغانانو د حقونو مدافعان په ځانګړې توګه ځکه اندېښمن دي چې پاکستان له ۲۰۲۳ کال راهیسې د افغانانو د بېرته ستنولو او ایستلو پراخ بهیر پیل کړی دی.

د کډوالو نړیوال ملاتړ بنسټ (Global Refuge) په خپله اعلامیه کې ادعا کړې چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې له ۲.۷ میلیون ډېر افغانان له پاکستانه ایستل شوي یا ستنېدو ته اړ شوي دي.

پاکستاني چارواکو ویلي چې د بې‌اسناده بهرنیو وګړو د ایستلو هدف د هېواد د کډوالۍ د قوانینو پلي کول دي، خو د ملګرو ملتونو او د بشري حقونو سازمانونو د جبري ستنولو د پایلو په اړه اندېښنې څرګندې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د معلوماتو له مخې، یوازې د ۲۰۲۶ کال تر اکتوبر پورې له پاکستان او ایران څخه له ۱.۳ میلیون ډېر افغانان افغانستان ته ستانه شوي

افغانستان ته په ۲۰۲۶ کال کې څه باندې ۱.۳ میلیون کسان ستانه شوي

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د اکتوبر تر ۲۴مې تازه معلومات ښيي چې په ۲۰۲۶ کال کې ټولټال شاوخوا ۱.۳۶ میلیون افغانان له ګاونډیو هېوادونو افغانستان ته ستانه شوي دي.

له دې ډلې شاوخوا ۷۲۱ زره له پاکستان او ۶۴۳ زره له ایران څخه ستانه شوي دي.

په دغو شمېرو کې داوطلبانه راستنېدونکي، جبري ایستل شوي کسان او د بېلابېلو اسنادو لرونکي افغانان شامل دي.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، په همدې موده کې څه باندې ۶۱۹ زره افغانان په جبري ډول افغانستان ته ایستل شوي چې شاوخوا ۷۰ زره او ۵۰۰ یې له پاکستان څخه دي.

د افغانانو پر کډوالۍ د ټرمپ د ادارې پراخ محدودیتونه

پاکستان ته د افغانانو د احتمالي ایستلو پلان په داسې وخت کې مطرح کېږي چې د ټرمپ ادارې د افغانانو د کډوالۍ پر بېلابېلو لارو محدودیتونه زیات کړي دي.

Global Refuge وایي، په دغو اقداماتو کې د ډېرو افغانانو پر سفر محدودیت، د افغانستان لپاره د لنډمهالي خوندي وضعیت یا TPS پای ته رسول او د ځینو کډوالۍ دوسیو د پروسس درول شامل دي.

TPS په امریکا کې هغو بهرنیو وګړو ته موقتي خوندیتوب ورکوي چې د جګړې، طبیعي پېښو یا نورو سختو شرایطو له امله خپل هېواد ته په خوندي ډول نه شي ستنېدای. دغه وضعیت دایمي اقامت نه دی، خو تر ټاکلې مودې د ایستلو مخه نیسي او د کار اجازه ورکولی شي.

په امریکا کې د ځینو افغان کډوالو د ایستلو په اړه اندېښنې

د افغان کډوالو د ملاتړ یو شمېر فعالان وایي، له امریکا څخه د هغو افغانانو احتمالي ایستل چې د کورنیو غړو یې له امریکایي ځواکونو سره کار کړی، د دغو کسانو د راتلونکي په اړه اندېښنې راپارولې دي.

دوی استدلال کوي چې د افغانستان د جګړې پر مهال زرګونه افغانانو د ژباړونکو، چلوونکو، امنیتي کارکوونکو، سلاکارانو او نورو دندو له لارې له امریکایي ځواکونو او ادارو سره کار کړی و.

دوی اندېښنه لري چې له دغو کسانو یا د هغوی له کورنیو سره د امریکا چلند ښایي په راتلونکو نړیوالو ماموریتونو کې له امریکایي ځواکونو سره د سیمه‌ییزو همکارانو پر باور هم اغېز وکړي.

تر اوسه سپینې ماڼۍ، د امریکا د کورني امنیت وزارت او د پاکستان حکومت د نومبر د دویمې د احتمالي الوتنې بشپړ جزییات په رسمي ډول نه دي اعلان کړي.

له همدې امله، دا لا هم یو راپور شوی پلان دی او نه یوه په رسمي ډول اعلان شوې الوتنه؛ خو د Global Refuge په وینا، د احتمالي الوتنې لپاره چمتووالی روان دی او ښایي له ۱۵۰ ډېر افغانان په کې پاکستان ته ولېږدول شي.