کابل (پژواک، ۲۱ تله ۱۴۰۵): د ریاستالوزراء اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر وايي، افغانستان د شین کوریزو ګازونو په خپرولو کې ونډه نه لري، خو په پرلهپسې توګه د اقلیمي بدلونونو له زیانونو سره مخ دی او باید نړۍوالو مالي او تخنیکي مرستو ته عادلانه لاسرسی ولري.
نوموړي نن (سېشنبه) په کابل کې د طبیعي پېښو د خطرونو کمولو نړۍوالې ورځې په مناسبت جوړې شوې غونډې ته وویل، تېر کال افغانستان د زلزلو، موسمي سېلابونو، وچکالیو او اقلیمي بدلونونو له امله له سختو ټولنیزو او اقتصادي زیانونو سره مخ شو.
هغه زیاته کړه، دغو پېښو د هېواد ملي زېربناوې زیانمنې کړې او خلکو ته یې هم مالي او ځاني زیانونه اړولي دي.
د نوموړي په خبره، افغانستان د شین کوریزو ګازونو په خپرولو او د نړۍوال اقلیم په تخریب کې ونډه نه لري، خو د نړۍ، په ځانګړې توګه د لویو صنعتي او تولیدي هېوادونو د ګازونو خپرېدو له امله په پرلهپسې توګه زیان ویني.
برادر وویل: «دا د نړۍوال اقلیمي عدالت له اصولو سره هيڅ سمون نه خوري چې د ستونزې په رامنځته کولو کې ونډه ونه لرو، خو درنې او سختې پایلې یې وزغمو او د نورو له امله د رامنځته شوي تخریب بیه پرې کړو.»
د ریاستالوزراء اقتصادي مرستیال له نړۍوالې ټولنې، ملګرو ملتونو او اړوندو اقلیمي بنسټونو وغوښتل چې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې مبارزه له سیاسي ملاحظاتو سره ونه تړي.
هغه ټینګار وکړ چې د اقلیمي بدلونونو اغېزې ټول هېوادونه متاثر کوي او د نړۍوال اقلیم ساتنه د ټولو ګډ مسوولیت دی، چې عملي کول یې ګډې همکارۍ ته اړتیا لري.
د هغه په وینا، د طبیعي پېښو او اقلیمي بدلونونو د زیانونو کمولو لپاره افغانستان باید نړۍوالو مالي او تخنیکي مرستو ته عادلانه لاسرسی ولري او دا یې حق دی.
نوموړي له نړۍوالې ټولنې وغوښتل چې له افغانستان سره د هواپېژندنې د عصري وسایلو، له پېښو مخکې د خبرتیا د سیسټمونو او ژغورنې د پرمختللو تجهیزاتو په برابرولو او د تخنیکي ظرفیتونو په لوړولو کې عملي همکاري وکړي.
د هغه په وینا، اسلامي امارت د طبیعي پېښو پر وړاندې د مقاومت لرونکو معیاري ودانیو جوړولو، د اوبو د مهار لپاره د معیاري استنادي دېوالونو جوړولو او د ځنګلونو د ساتنې او بیا احیا برخو کې هڅې کړې دي او دغو هڅو ته به دوام ورکړي.
په دې غونډه کې له پېښو سره د مبارزې او چمتووالي ادارې عمومي رییس، ملا نورالدین ترابي هم وویل چې افغانستان د اقلیمي بدلونونو په رامنځته کېدو کې منفي ونډه نه ده لرلې؛ خو د دغو بدلونونو منفي اغېزو دغه هېواد اغېزمن کړی دی.
نوموړي وویل، غواړي د ټولو تمویلوونکو او موسسو په مرسته پر زېربنايي او وقایوي پروژو هم تمرکز وکړي.
هغه له نړیوالو وغوښتل چې د طبیعي پېښو د خطرونو کمولو په برخه کې د لویو پروژو په پلي کولو کې ورسره همکاري وکړي.
نوموړي له نړیوالو بنسټونو او موسسو وغوښتل چې د کابل سیند د پاکولو په برخه کې همکاري وکړي.
د هغه په وینا، د کابل سیند وروستی ځل په ۲۰۰۹ او ۲۰۱۰ کلونو کې پاک شوی او اوس یې د بیا پاکولو لپاره شاوخوا یو میلیون ډالرو ته اړتیا ده.
په یاده غونډه کې قاري عبدالستار سعید د ریاستالوزراء په استازیتوب د پېښو د خطرونو کمولو نړیوالې ورځې په مناسبت د ملا محمدحسن اخوند پیغام وړاندې کړ.
هغه وویل چې د خطرونو پېژندنه او د بېلابېلو وقایوي پروژو پلي کول د پېښو د منفي اغېزو په کمولو کې اغېزناک رول لري.
نوموړي زیاته کړه، سره له دې چې په ټول هېواد کې امنیت ټینګ شوی، خو بیا هم طبیعي پېښې له خلکو قربانۍ اخلي او هغوی ته ځاني او مالي زیانونه اړوي.
هغه ویلي: «له ټولو هغو بنسټونو او موسسو څخه مننه کوو چې تر اوسه یې له خلکو سره مرستې کړې دي او له هغوی غوښتنه کوو چې له سیاسي ملاحظاتو پرته خپلو بشري مرستو ته دوام ورکړي.»
د بهرنیو چارو وزارت مالي او اداري مرستیال ډاکټر محمدنعیم وویل، افغانستان داسې جغرافیه لري چې بېلابېلې طبیعي پېښې پکې رامنځته کېږي؛ له همدې امله د وقایوي او بنسټیزو پروژو پلي کول تر پېښو وروسته له زیانمنو خلکو سره د مرستې او د زیانمنو سیمو د بیارغونې په پرتله ډېر ګټور او اغېزناک دي.
په دې غونډه کې د رها موسسې رییس صدیقالله صدیقي وویل: «طبیعي پېښې د نړۍ په هره برخه کې رامنځته کېږي او مخنیوی یې زموږ له وسه بهر دی، نو باید ورته چمتووالی ولرو، څو خطرونه او اغېزې یې راکمې کړو. موږ هڅه کوو چې د افغانستان له خلکو سره د مرستې او لاسنیوي په موخه لا ډېرې پروژې پلې کړو.»
هغه د پېښو د خطرونو کمولو په برخه کې پر ګډې همکارۍ ټینګار وکړ.
د یادونې ده، د اکټوبر ۱۳مه د طبیعي پېښو د خطرونو کمولو نړۍوالې ورځې په توګه هر کال نمانځل کېږي.
